Dolar Enflasyonu Yıllara Göre: ABD TÜFE Tablosu

Türkiye’de “dolar bazlı” hesap yapmanın sessiz bir varsayımı vardır: doları sabit bir cetvel saymak. Cetvel sabit değil. 1913’te 1 dolarla alınan mal sepeti bugün çok daha fazla dolara mal oluyor. Bir tutarı doların üzerinden bugüne taşıyacaksanız, kur farkının yanına doların kendi enflasyonunu da koymanız gerekir.

Bu yazı ABD tüketici enflasyonunun nasıl ölçüldüğünü, hangi serinin kullanılması gerektiğini ve yıllara göre dolar enflasyonu tablosunun nasıl okunacağını anlatıyor. Sonunda 2025 sonbaharındaki veri boşluğu var; o boşluk hesaplamayı doğrudan etkiliyor.

ABD TÜFE nedir, CPI-U ne ölçer

ABD’de tüketici fiyatlarını Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) ölçer. En yaygın seri CPI-U’dur: kentli tüketiciler için tüketici fiyat endeksi. BLS’in tanımına göre endeks, tüketicilerin temsili bir mal ve hizmet sepeti için ödediği fiyatların zaman içindeki ortalama değişimini ölçer ve CPI-U nüfusu ABD nüfusunun yüzde 90’ından fazlasını kapsar.

Endeksin bir referans tabanı var. BLS aynı sayfada bunu şöyle açıklıyor: serilerin çoğu 1982-84=100 tabanını kullanır, yani 1982, 1983 ve 1984 yıllarını kapsayan 36 aylık dönemin ortalama endeks düzeyi 100 kabul edilir. Tablolarda gördüğünüz 100’ün altındaki eski değerler bundan kaynaklanır.

Endeksin sayısal düzeyinin tek başına anlamı yoktur. Anlam iki tarih arasındaki orandadır. Temmuz 2026 için mevsimsellikten arındırılmamış CPI-U endeksi 333,918. Bu sayı ancak başka bir ayın endeksine bölündüğünde bir şey söyler.

Mevsimsellikten arındırılmamış seri neden kullanılır

BLS her ay iki seri yayımlar: mevsimsellikten arındırılmış ve arındırılmamış. Aradaki fark yöntemsel değil, amaçsal.

Mevsimsel arındırma; hava koşulları, okul takvimi, üretim döngüleri ve tatiller gibi yılın belirli aylarında düzenli olarak tekrarlayan etkileri seriden çıkarır. Amacı kısa vadeli eğilimi görünür kılmaktır. Aralık ile Ocak arasındaki farkın ne kadarının gerçek fiyat hareketi, ne kadarının takvim olduğunu ayırmak isteyen bir analist bu seriye bakar.

Geçmişe dönük hesaplamada ise arındırılmamış seri kullanılır. Nedeni iki tane. Birincisi, arındırılmamış endeks tüketicinin fiilen ödediği fiyatı gösterir. İkincisi, revizyon meselesi. BLS’in mevsimsel arındırma sayfasına göre mevsimsellikten arındırılmış veriler ilk yayımlanmalarından sonra beş yıla kadar revizyona tabidir ve her yıl son beş yılın mevsimsel katsayıları yeniden hesaplanıp uygulanır. Yani bugün yaptığınız bir hesabın sonucu gelecek şubatta değişebilir.

BLS’in kendi tavsiyesi de bu yönde: CPI’ı ödemeleri fiyat değişimine göre ayarlamak için sözleşmelerde kullananlar tipik olarak mevsimsellikten arındırılmış endeksleri kullanmamalıdır. enflasyonhesabi.com bu nedenle CUUR0000SA0 serisini, yani mevsimsellikten arındırılmamış genel endeksi kullanır. Ayrıntı yöntem sayfasında.

1913’ten bugüne tablonun mantığı

Yıllara göre dolar enflasyonu tabloları hep aynı işi yapar: her yıl için bir endeks değeri alır, bunu bugünün endeksine böler ve “o yılın 1 doları bugün kaç dolar” sorusuna cevap verir.

Formül şu:

Bugünkü karşılık = Bugünkü endeks ÷ Geçmiş yılın endeksi

Aşağıdaki tabloda yıllık ortalama CPI-U değerleri Minneapolis Fed’in 1913’ten itibaren yayımladığı seriden alındı. Son sütun, Temmuz 2026 endeksinin (333,918) o yılın ortalama endeksine bölünmesiyle bulundu.

Tablonun okunmasında iki uyarı var.

Birincisi, endeks tek yönlü değil. 1920 ortalaması 20,0 iken 1930 ortalaması 16,7. Arada fiyatlar düştü; yalnızca 1930’da yıllık değişim %-2,7 oldu. 1940 ortalaması 14,0 ile 1920’nin bile altında. Dolar enflasyonu tarih boyunca düzgün bir aşınma değil, uzun deflasyon dönemleri içeren bir seri.

İkincisi, son sütun bir yıllık ortalamayı tek bir ayın endeksiyle karşılaştırıyor. Bu, aylık hassasiyet gerektiren işler için yeterli değildir. Belirli bir ay için hesap yapacaksanız o ayın endeksi gerekir; sitedeki hesaplayıcısı da ay bazında çalışır.

Yıllık bileşik ile yıllık ortalama aynı şey değil

1913 yıllık ortalamasından 2025 yıllık ortalamasına endeks 9,9’dan 321,9’a çıktı. Bu 112 yılda yaklaşık 32,5 kat demek. Yıllık bileşik oran olarak karşılığı %3,16.

Bu sayı, aynı dönemdeki 112 yıllık yüzde değişimin düz aritmetik ortalamasıyla aynı çıkmaz. Aritmetik ortalama, yüksek enflasyon yıllarını olduğundan ağır gösterir ve bileşik büyümenin gerçek sonucunu vermez. İki kavram farklı sorulara cevap verir. Bileşik oran “başlangıçtan bugüne toplam etki neydi” sorusuna bakar, ortalama ise “tipik bir yıl nasıldı” sorusuna. Bir tabloda hangisinin verildiğine bakmadan iki kaynağı karşılaştırmayın.

Ekim 2025 boşluğu

2025 sonbaharındaki bütçe kesintisi ABD istatistik üretimini durdurdu. BLS kendi bilgilendirme sayfasında 1 Ekim 2025 ile 12 Kasım 2025 arasında CPI verisi toplanmadığını yazıyor ve eksik verinin Ekim ile Kasım 2025 endekslerini etkilediğini belirtiyor.

CPI verisi büyük ölçüde saha ziyaretiyle toplanır: marketlere gidilir, hanelere telefon edilir. Belirli bir ayın fiyatı o ay içinde kayda geçmediyse sonradan geri dönüp toplanamaz. 7 Kasım’da yayımlanacak Ekim raporu bu yüzden iptal edildi. Ekim 2025 için aylık genel endeks yayımlanmadı.

Boşluğun boyutunu Richmond Fed’in değerlendirmesi tarif ediyor: mevsimsellikten arındırılmamış aylık CPI serisi Ocak 1921’den beri kesintisiz yayımlanıyordu. Yüz yılı aşkın bir seride ilk kopukluk.

Etkisi Ekim ile sınırlı da kalmadı. BLS aynı sayfada eksik Ekim verisinin Nisan 2026 kira ve sahibi tarafından kullanılan konutun eşdeğer kirası endekslerini de etkilediğini belirtiyor. Kira alt endeksleri altı aylık panel yapısıyla toplandığı için bir aylık boşluk aylar sonra tekrar yüzeye çıkıyor.

Hesaplama açısından sonuç şu: başlangıç ayı Ekim 2025 olan bir sorguda kullanılabilecek resmi bir endeks yok. enflasyonhesabi.com bu ay için tahmin kullanır ve sonucu tahmin olarak işaretler. Ekim 2025’i aradan geçen aylardan biri olarak içeren hesaplar etkilenmez, çünkü formül yalnızca başlangıç ve bitiş aylarının endekslerini kullanır; aradaki ayların değerleri hesaba girmez. Hangi ayın ölçüm, hangisinin tahmin olduğu veri sayfasında tek tek belirtiliyor.

Dolar enflasyonunu TL hesabına bağlamak

Dolar enflasyonu tek başına bir Türkiye hesabı değildir. Bir TL tutarını bugüne taşımak için üç adım gerekir.

1. Tutarı o ayın TCMB kuruyla dolara çevirin.
2. Dolar tutarını ABD TÜFE oranıyla bugüne taşıyın.
3. Bugünkü TCMB kuruyla tekrar liraya çevirin.

Tek satırda:

Bugünkü tutar = Tutar ÷ O ayın kuru × (Bugünkü TÜFE ÷ O ayın TÜFE’si) × Bugünkü kur

Bugün için geçerli kur 48,2509 TL (TCMB bülteni 2026/164, 2 Eylül 2026). Yalnızca ikinci adımı örnekleyelim. 2000 yılı ortalamasında 100 dolarlık satın alma gücü olan bir tutar, bugün 100 × (333,918 ÷ 172,2) = 193,91 dolar eder. Bunun bugünkü kurla karşılığı yaklaşık 9.356 TL.

Bu mantığın kur farkından neden ayrı bir şey olduğu dolar bazlı enflasyon yazısında, formülün adım adım açılımı ise paranın bugünkü değeri nasıl hesaplanır yazısında var. Geçmiş yıllara ait kur değerleri için yıllara göre dolar kuru sayfasına, hazır sonuçlar için yıllar dizinine bakabilirsiniz. Somut örnek isterseniz 2000 yılında 1 milyon TL ve 2010 yılında 1.000 TL sayfaları aynı formülü uygular.

Sık Sorulanlar

Dolar enflasyonu hesaplama için hangi seri kullanılmalı?

Mevsimsellikten arındırılmamış CPI-U, yani CUUR0000SA0. Arındırılmamış endeks tüketicinin fiilen ödediği fiyatı gösterir ve geçmişe dönük karşılaştırmalarda BLS’in işaret ettiği tercih budur. Mevsimsellikten arındırılmış seri kısa vadeli eğilim analizi içindir ve beş yıla kadar revize edilebilir.

1913 öncesi için hesap yapılabilir mi?

BLS’in CPI serisi 1913’te başlıyor. Öncesi için resmi bir tüketici fiyat endeksi yok. Ayrıca bu sitedeki hesap TL tarafında TCMB kuruna dayanıyor ve o veri Nisan 1996’da başlıyor. 1996 öncesi için enflasyonhesabi.com üzerinde sayfa bulunmuyor.

Ekim 2025 verisinin eksik olması sonucumu bozar mı?

Başlangıç ayınız Ekim 2025 değilse hayır. Hesap yalnızca iki ayın endeksini kullanır, aradaki aylar formüle girmez. Başlangıç ayı Ekim 2025 ise sonuç tahmine dayanır ve sayfada bu şekilde işaretlenir.

Tablodaki değerler neden bazı yıllarda geriye gidiyor?

Çünkü fiyatlar her yıl artmadı. 1930’da yıllık değişim %-2,7 oldu ve 1930’ların büyük bölümünde fiyat düzeyi 1920’nin altında kaldı. Dolar uzun vadede satın alma gücü kaybetti, ama bu kayıp düzgün ve kesintisiz olmadı.