Gerçek Enflasyon Tartışması: TÜİK, ENAG ve Dolar Bazlı Hesap

Enflasyon tartışmasında üç rakam dolaşıyor. TÜİK’in tüketici fiyat endeksi, ENAG’ın E-TÜFE’si ve gündelik dilde “dolara vurmak” denen hesap. Üçü de aynı kelimeyi kullanıyor, üçü de farklı bir sayı veriyor. Bu yazı hangisinin doğru olduğunu ilan etmiyor. Üçünün neyi ölçtüğünü, neden ayrıştıklarını ve hangi soruya cevap verdiklerini anlatıyor.

Bir endeks üç karardan doğar

Her fiyat endeksi üç karara dayanır. Sepete hangi mal ve hizmetler girer. Her kalemin ağırlığı ne olur. Fiyat nereden, ne zaman ve hangi sıklıkla toplanır. Bu üç karardan biri değiştiğinde aynı ülkenin aynı ayı için farklı bir sayı çıkar. Aradaki fark, taraflardan birinin hata yaptığı anlamına gelmez. Çoğu zaman farklı bir soru sorulduğu anlamına gelir.

TÜİK’in sorusu şu: ortalama bir hanenin tüketim sepetinin fiyatı bir ayda ne kadar değişti. ENAG’ın sorusu benzer, ama veri kaynağı ve toplama sıklığı farklı. Dolar bazlı hesabın sorusu ise bambaşka: geçmişteki bir TL tutarı, bugün aynı satın alma gücünü verecekse kaç TL olmalı.

TÜİK ne ölçüyor

TÜİK, sabit bir tüketim sepetine dayanarak enflasyonu aylık hesaplıyor. Fiyatlar belirli mağazalardan ve sabit zaman aralıklarında toplanıyor, sepetteki mal ve hizmetlerin ağırlıkları yılda bir kez güncelleniyor (Euronews). Ağırlıklar hane halkı harcamalarından türetilir. Yani sepet, tek bir hanenin değil, ülke ortalamasının harcama dağılımını temsil etmeye çalışır.

Resmî seri TCMB’nin istatistik sayfasında da yayımlanıyor. Temmuz 2026’da TÜFE aylık %1,78 arttı, yıllık artış %31,75 oldu (TCMB, Tüketici Fiyatları).

Bu serinin bir özelliği daha var: hukuki sonuç doğuruyor. Kira artışı, vergi ve harç güncellemeleri, ücret pazarlıkları resmî endekse bağlanıyor. Ölçü aynı zamanda bir paylaşım aracı haline gelince, ölçünün kendisi de tartışmanın konusu oluyor. Tartışmanın bu kadar sert olmasının bir nedeni budur.

ENAG ne ölçüyor

ENAG, kendi tüketici fiyat endeksini E-TÜFE adıyla yayımlayan bağımsız bir araştırma grubu. Verisini her ayın başında, TÜİK’in açıklamasından önce duyuruyor. Euronews’in aktardığına göre ENAG, internet üzerinden toplanan günlük fiyat verilerini kullanarak daha dinamik ve hızlı değişen bir sistemle ölçüyor (Euronews).

Günlük çevrim içi fiyat derlemesi ile aylık saha derlemesi aynı ayı farklı noktalardan örnekler. İndirim döngüleri, stok yenileme ve etiket güncellemeleri iki yöntemde farklı anlarda görünür. Ağırlıklandırma da ayrışabilir. Bu etkilerin toplamı, iki endeksin uzun süredir birbirinden uzak durmasını açıklamaya yeter.

ENAG’ın son verileri şöyle: Ağustos 2026’da aylık %2,24, yıllık %49,03 (Yeniçağ). Temmuz 2026’da aylık %3,07, yıllık %50,49 (Cumhuriyet).

Üçüncü bir referans: İTO

Tartışma iki taraflı değil. İstanbul Ticaret Odası da kendi tüketici fiyat endeksini yayımlıyor. Ağustos 2026’da İstanbul’da fiyatlar aylık %1,66, yıllık %34,96 arttı (Cumhuriyet). Bu endeks yalnızca İstanbul’u kapsıyor. Türkiye ortalaması ile tek bir şehir arasındaki farkın büyüklüğü, sepetin coğrafi kapsamının sonucu ne kadar değiştirdiğini gösteren en somut örnek.

Rakamlar yan yana

Kaynaklar: Ocak 2026 satırları için Euronews; TÜİK Temmuz 2026 için TCMB; ENAG Temmuz 2026 için Cumhuriyet; ENAG Ağustos 2026 için Yeniçağ; İTO için Cumhuriyet.

İki yıllık oran arasındaki makas Ocak 2026’da 22,77 puandı. Temmuz 2026’da 18,74 puana indi. Makas daralıyor, ama hâlâ bir ücret pazarlığını baştan sona değiştirecek genişlikte.

Farkın kaynağı nerede

Dört başlıkta toplanabilir.

Sepetin kapsamı. Hangi ürünün endekse girdiği ve o ürünün hangi versiyonunun izlendiği sonucu doğrudan değiştirir. Aynı kalemin market markası ile ulusal markası aynı ay içinde farklı yönlere gidebilir.

Ağırlıklar. Gıdanın ağırlığı bir puan artarsa, gıda enflasyonunun yüksek olduğu bir ayda genel endeks yukarı kayar. Ağırlıklar ortalama haneden gelir. Kirada oturan genç bir hane ile kendi evinde oturan emekli hane, aynı endeksin altında bambaşka şeyler yaşar.

Toplama yöntemi ve frekansı. Günlük çevrim içi veri ile aylık mağaza ziyareti aynı fiyat hareketini farklı anlarda yakalar. Ay içinde inip çıkan bir fiyat, ölçüm gününe göre farklı görünür.

İkame ve kalite düzeltmesi. Bir ürün pahalanınca tüketici ucuz olana kayar. Endeksin bu kaymayı ne ölçüde yansıttığı sonucu değiştirir. Ürünün özellikleri değiştiğinde artışın ne kadarının kaliteye sayılacağı da ayrı bir metodoloji tercihidir.

Bu dört başlığın hiçbiri kötü niyet gerektirmez. Dördü de teknik tercihtir ve her tercihin sonucu farklı bir sayıdır.

Dolar bazlı hesap ne yapıyor

enflasyonhesabi.com’un yaptığı hesap bir enflasyon endeksi değil. Üç adımdan oluşuyor. Girilen TL tutarı o ayın TCMB ortalama kuruyla dolara çevriliyor. Dolar tutarı ABD tüketici enflasyonuyla, yani mevsimsellikten arındırılmamış CUUR0000SA0 serisiyle bugüne taşınıyor. Sonuç güncel TCMB kuruyla tekrar liraya çevriliyor.

Bu yöntemin ölçtüğü şey Türkiye’deki fiyat artışı değil. Lirayı sabit bir dış ölçüye vurmak. Ölçü birimi olarak lira yerine dolar alınıyor ve doların kendi satın alma gücündeki aşınma ABD verisiyle düzeltiliyor. Yöntemin ayrıntısı /yontem/ sayfasında, kullanılan serilerin kaynakları /veri/ sayfasında duruyor. Kavramın kendisi için dolar bazlı enflasyon nedir yazısına bakabilirsiniz.

Kullanılan güncel değerler şunlar: son ABD TÜFE ayı Temmuz 2026, endeks 333,918. Güncel kur 48,2509 TL (TCMB bülten 2026/164, 2 Eylül 2026). Bir uyarı gerekiyor. Ekim 2025 ABD TÜFE’si BLS tarafından hiç yayımlanmadı, 2025 bütçe kesintisi nedeniyle o ay boş kaldı. O ay için sitede tahmin kullanılıyor ve tahmin olduğu ayrıca işaretleniyor.

Örnek: 2015’te 10.000 TL

Hesabın somut hali şöyle işliyor.

Buradaki 2,7211 rakamı 2015’in aylık kur ortalamalarından türeyen yıllık ortalaması, 237,017 ise ABD TÜFE endeksinin 2015 yıllık ortalaması. Sonuç yaklaşık 25 kat, yıllık bileşik karşılığı %32,3. Ayrıntılı döküm 2015 yılında 10.000 TL sayfasında.

Aynı dönemde yalnızca kur farkı uygulansaydı sonuç 177.322 TL olurdu. Aradaki boşluk ABD enflasyonundan geliyor: 2015 ortalamasından Temmuz 2026’ya ABD tüketici fiyatları %40,9 arttı. Kurun tek başına yeterli olmadığını gösteren fark budur. Daha eski bir örnek isteyenler için 2010 yılında 1.000 TL hesabı bugün 49.192 TL veriyor, yıllık bileşik karşılığı %26,6.

Son on iki aya bakalım. Temmuz 2025’te 1.000 TL, aynı yöntemle bugün 1.242 TL ediyor. Artış %24,2. Bitiş kuru olarak 2 Eylül 2026 bülteninin kuru alındı. Aynı on iki ay için TÜİK %31,75, ENAG %50,49 dedi. Üç sayı, üç farklı hikâye anlatıyor.

Kurun kendi tarihine bakmak isteyen yıllara göre dolar kuru sayfasını açabilir. Sık sorulan 2000’de dolar kaç TL’ydi sorusunun cevabı da orada. Yıl yıl anlatılar /yillar/ dizininde, hesabın mantığı ise paranın bugünkü değeri nasıl hesaplanır yazısında.

Hangisi gerçek

Endeks teorisi bu soruya tek bir cevap vermiyor. “Gerçek enflasyon” teknik bir terim değil, tartışma dili. Her ölçü kendi sepetinin enflasyonunu ölçer ve hiçbir hanenin sepeti ülke ortalamasına tıpatıp benzemez. Kirada oturan, çocuğu okula giden, arabayla işe giden bir hane ile bunların hiçbiri geçerli olmayan bir hane aynı ay içinde farklı bir enflasyon yaşar. İkisi de haklıdır.

Pratik yaklaşım, birini seçip diğerlerini yok saymak yerine üçünü birden okumaktır. Resmî seri sözleşmelerin ve resmî güncellemelerin dayanağıdır, bu yüzden takibi zorunludur. ENAG farklı bir örnekleme ile ne çıktığını gösterir. Dolar bazlı hesap ise aylık gürültüyü değil, uzun dönemde liranın dış ölçü karşısındaki konumunu görünür kılar. Üçü aynı tabloya konduğunda, tek bir rakamın veremeyeceği bir resim çıkıyor.

Sık Sorulanlar

TÜİK ile ENAG neden bu kadar farklı çıkıyor? Farkın kaynağı sepetin kapsamı, kalem ağırlıkları, fiyat toplama yöntemi ve frekansı ile ikame ve kalite düzeltmesi tercihleridir. İki kurum farklı yöntemlerle çalışıyor, dolayısıyla aynı ay için farklı sayı üretiyorlar. Temmuz 2026’da iki yıllık oran arasındaki fark 18,74 puandı.

Dolar bazlı hesap enflasyon mu ölçüyor? Hayır. Türkiye’deki fiyat artışını ölçmüyor. Geçmişteki bir TL tutarının, doların satın alma gücü üzerinden bugünkü karşılığını buluyor. Kur ve ABD tüketici enflasyonu olmak üzere iki bileşeni var. Yöntemin tamamı /yontem/ sayfasında yazılı.

Resmî işlemlerde hangi rakam esas alınır? Sözleşmelerde, resmî güncellemelerde ve yasal hesaplamalarda TÜİK’in yayımladığı seri esastır. Bu sitedeki dolar bazlı hesap bir karşılaştırma aracıdır, hukuki bir referans değildir ve yatırım tavsiyesi içermez.

Ekim 2025 ABD verisi neden eksik? ABD’deki 2025 bütçe kesintisi nedeniyle o ayın tüketici fiyat endeksi BLS tarafından hiç yayımlanmadı. Seride kalıcı bir boşluk var. Site bu ayı komşu ayların değerlerinden türetilen bir tahminle dolduruyor ve sonucu tahmin olarak işaretliyor. Hangi ayın gerçek, hangisinin tahmin olduğu /veri/ sayfasında tek tek listeleniyor.